Έμποροι Μοσχοπολίτες

Φημισμένοι ήταν οι Μοσχοπολίτες έμποροι σε Δύση και Ανατολή. Σήμερα στο Δημόσιο Αρχείο της Πόλης της Βενετίας βρίσκουμε επιστολές Μοσχοπολιτών, γραμμένες όλες στα ελληνικά, διότι ελληνική ήταν η γλώσσα του εμπορίου των γραμμάτων και της εκκλησίας στα μέρη της Μοσχόπολης. Απ' αυτές τις επιστολές και τις εκθέσεις των Ενετών Προξένων του Δυρραχίου, Δυρράχιο το οποίο στα 1896 ο γάλλος περιηγητής Victor Berand αποκαλεί "λιμάνι των Βλάχων", μαθαίνουμε ονόματα εμπόρων Μοσχοπολιτών, οι οποίοι όλοι τους αδιακρίτως φέρονται υπό το όνομα, merchands grecs de Moschopolis όπως τους συναντάμε και στο αρχείο του Υπουργείου των Εξωτερικών της Γαλλίας. Εκεί μέσα αντικατοπτρίζεται το εμπόριο και οι αποδημίες των Μοσχοπολιτών. Σε επιστολή του που βρίσκεται στο Παρίσι, στο αρχείο του Υπουργείου των Εξωτερικών με ημερομηνία 8 Φεβρουαρίου 1699, ο Γάλλος Πρόξενος στο Δυρράχιο Comte προς τον υπουργό των Ναυτικών της Γαλλίας De Pontchartrain αναφέρει ότι,

"σε εκατό περίπου ανέρχονται οι έμποροι turcs et grecs οι εγκατεστημένοι σε κοινότητες κυρίως βλαχόφωνες. Τη Σκόδρα, το Ελβασάν, τη Μοσχόπολη, τη Σιάτιστα, τα Ιωάννινα και τη Θεσσαλονίκη συναλλασσόμενοι τακτικά με τη Βενετία και ίδιους έχοντες εκεί ανταποκριτές, toute de nation grecque, τους Κοττόνη, -Γεώργιο Κούμανο, Σταματέλλο, Καραγιάννη, Ιωάννη Βαλαή, Μιχαήλ Περούλη" κλπ.

Οι ανωτέρω έμποροι εκφορτώνουν στη Βενετία ετησίως 2. 000 κυντάλια κερί, 1500 κυντάλια μαλλί πρώτης τάξεως, μετάξι, δέρματα, και φορτώνουν για το Δυρράχιο 1500 τόπια, τσόχα Βενετικής, επί τούτου εξαιρετικά κατασκευασμένης στη Βενετία κατά παραγγελία αυτών, για ιδιαίτερη επιτόπια χρήση και κατασκευή τοπικών ενδυμασιών. Αναφέρει επίσης ότι τα σκάφη που χρησιμοποιούνται είναι συνήθως γαλλικά, αγγλικά, ολλανδικά και από τη Ραγκούσα. Ονόματα από αυτούς τους εμπόρους απαντώνται στις πηγές του ενετικού αρχείου όπως αυτού του Πάνου Βαράκου βλαχοφώνου Ηπειρώτη, κάτοικο Ιωαννίνων, τον οποίο τον γιο του, ο έμπορος Μιχαήλ Γλυκύς στέλνει προς τον εν Βενετία πατέρα του Νικόλαο Γλυκύ με το παρακάτω μήνυμα:

"Ιωάννινα 10 Μαρτίου 1681... είχα γράψει την αφεντία σου, πως στέλνω ένα πεδί, το οποίο είνε βλαχόπουλο, ανεψιός του κυρ Πάνου Μπαράκου και είναι πολλί καλλό δουλευτάρικο, ως εδώ το επροβάρισα και ενεμπιστεμένο, ηξεύρη και γράμματα, το οποίο λογιάζω να είναι απροπόζιτο δια την στάμπα... . "

Συναντάμε επιστολές που υπογράφουν Μοσχοπολίτες, οι Νικόλαος Θεοδώρου, Δημήτριος Κωνσταντίνου αδελφός του Βένδου, Αδάμ Δημητρίου. Από το 1697 αναφέρονται άλλες επιστολές που υπογράφουν οι Ιωάννης Γεωργίου, Νικόλαος Σταύρου, Δήμος και Δημήτριος Μοσχοπολίτης, Νικόλαος Δέδου από την Αχρίδα, που διατηρεί σχέση με την οικογένεια Θεόδωρου Μπέντου από τη Μοσχόπολη. Οι επιστολές, ελληνικά πάντοτε γραμμένες, απευθύνονται προς κάποιον Τζώρτζι Κούμανο ο οποίος κατοικεί στη Βενετία, ανταποκριτής και πράκτορας των Μοσχοπολιτών εμπόρων.

Οι Μοσχοπολίτες έμποροι της Βενετίας διαμένουν στην Calle degli Albanesi μαζί με άλλους Βλαχόφωνους Έλληνες από την Σκόδρα, το Δυρράχιο, την Αυλώνα, το Μπεράτι, το Ελβασάν, την Κρόγια, την Καβάγια, την Αχρίδα τη Μακεδονία. Όλοι αυτοί μένουν στη συνοικία του San Provolo, κοντά στην ορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, San Giorgio dei Greci και κοντά στο Φλαγγινιανό Φροντιστήριο, όπου εκεί πολλοί Μοσχοπολίτες μαθήτευσαν και μεταλαμπάδευσαν τα φώτα τους στη Μοσχόπολη. Στα 1700 συναντάμε στο Δυρράχιο τον Ενετό Πρόξενο Pietro Roza, ο οποίος διατηρεί στενές σχέσεις με εμπόρους Μοσχοπολίτες (mercanti moscopolitani) όπως τον Γεώργιο Γήρα (Giorgio Gira), Δημήτριο και Σίμο Γεωργίου (Dimitri et Simo Giorgio), Ιωάννη και Δημήτριο Παππά (Gianni Giorgio Ραρρα), Δημήτριο και Κώστα Μπιζούκα (Dimitrί et Costa Bisuca). Άλλοι έμποροι με τους οποίους έρχεται σε επαφή είναι ο Γεώργιος Βρέτος (Giorgio Vreto mercante da Voscopolί), Μιχαήλ Σίμο Γεωργίου (Micali Simo Giorgio da Voscopoli) όπως και Ιωάννη Σιγούνα (Ioanni Siguna da Moscopoli). Ταυτόχρονα με τους Μοσχοπολίτες στα εν λόγω έγγραφα εμφανίζονται και άλλοι βλαχόφωνοι έμποροι από την Αχρίδα και Μολόβιστα, όπως η οικογένεια Ντέντου, Γεωργίου Παππά Πάνου, Ναούμ Μιχαήλ, Ηλίας Κώτσου, Κώνστας Δήμου. Οι έμποροι Μοσχοπολίτες φθάνουν σ όλα τα Βαλκάνια.

Χαρακτηριστική είναι η επιστολή του Αλεξίου Γεωργίου από τη Μοσχόπολη την 27η Ιουνίου 1697 προς τον εν Βενετία Τζώρτζη Κούμανον

"... Ο πατέρας μου σκέπτεται να μεταβή κατά το τρέχον έτος στη Βλαχία όπως προμηθευθεί κερί, και ο αδελφός σκέπτεται να ταξιδεύσει στη Βοσνία και ελπίζουμε θεού βοηθούντος Θα εύρουν και Θα αγοράσουν εμπόρευμα εν αφθονία... . "

Αργά και σταθερά ο πλούτος συσσωρεύεται στη Μοσχόπολη. Η άνθηση των γραμμάτων και των τεχνών δεν Θα αργήσει.