Μοσχοπολίτες Εθνικοί Ευεργέτες και Αγωνιστές

Ονομαστότερη των Μοσχοπολιτών εμπόρων και εθνικών ευεργετών, όχι μόνο της ιδιαιτέρας των πατρίδας, αλλά και του μετέπειτα νεοσύστατου ελληνικού κράτους, υπήρξε η οικογένεια Σίνα με κυριαρχούσες προσωπικότητες αυτές των Γεωργίου και Σίμωνα Σίνα.

Αρχηγός της οικογένειας Σίνα υπήρξε ο Σίμων Σίνας που γεννήθηκε στη Μοσχόπολη το 1753. Νέος φεύγει από την πόλη με τη γυναίκα του Ειρήνη Τυρκα στη Νύσσα (Ναϊσό) της Σερβίας. Εκεί γεννιέται ο γιος τους Γεώργιος το 1783. Όταν πεθαίνει η σύζυγος του, ο Σίμων στέλνει τον μικρό Γεώργιο στην αδελφή της γυναίκας του στις Σέρρες. Ο ίδιος αναχωρεί για τη Βιέννη όπου ασχολείται με το εμπόριο. Είναι τόσο σημαντική η οικονομική και επιχειρηματική παρουσία του στη Βιέννη που το 1818 παίρνει τον τίτλο του Βαρώνου. Πεθαίνει το 1822. Την εμπορική δραστηριότητα του πατέρα του ακολουθεί αντάξιος ο γιος του Γεώργιος (1783-1856), ο οποίος αναδεικνύεται σε μεγάλος τραπεζίτης στη Βιέννη. Αναγορεύεται βαρώνος της Αυστρίας σ όλη του όμως τη ζωή παραμένει γνήσιος Μοσχοπολίτης. Συχνά εξομολογείται "... Μόνο τον τίτλο και τα παράσημα, τα οποία δεν εκπροσωπούν πάντοτε την αξία μου, μου έδωσε ο τόπος αυτός. Τον πλούτο μου απόχτησα με τον ιδρώτα του προσώπου μου ως Μοσχοπολίτης. Στην καταγωγή μου αυτή οφείλω την αξία μου και με αυτήν έχω θησαυρίσει τον πλούτο μου... .". Η Αυστροουγγαρία κατά τους πολέμους του Ναπολέοντα εξαντλείται οικονομικά.

Ο Γεώργιος Σίνας δανείζει την Αυστριακή κυβέρνηση και έτσι αποφεύγεται η οικονομική κατάρρευση της Αυστροουγγαρίας. Επίσης δωρίζει μεγάλη ποσότητα χρυσού στη νεοϊδρυθείσα Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος. Δωρίζει ποσά στην νέα πρωτεύουσα της Ελλάδος την Αθήνα και χτίζεται στο Λόφο των Νυμφών το Αστεροσκοπείο. Ο ίδιος ενισχύει την ιδιαίτερα του πατρίδα τη Μοσχόπολη, ακόμη και την Κοινότητα των Αμπελακίων που τα οικονομικά της κατατεθειμένα στην Τράπεζα της Βιέννης είχαν εκμηδενισθεί. Αγοράζει μεγάλες εκτάσεις στην Ουγγαρία. Σε εκτάσεις δικές του είναι χτισμένο σήμερα το ελληνικό χωριό Μπελογιάννης κοντά στα σύνορα με την Αυστρία. Ακόμη χρηματοδοτεί και εκμεταλλεύεται για μακρό χρονικό διάστημα την γέφυρα πάνω από τον Δούναβη που ενώνει τη Βούδα με την Πέστη και που σήμερα ακόμη δεσπόζει επιβλητικά στη σύγχρονη Βουδαπέστη.

Τον Γεώργιο Σίνα διαδέχεται ο γιος του Σίμων Σίνας (1810-1876) άξιος διάδοχος του τιμημένου πατέρα του. Το ίδιο πετυχημένος επιχειρηματίας της εποχής εκείνης, συνεχίζει το ευεργετικό του έργο με μεγάλες δωρεές προς την Ελληνική Κοινότητα της Πέστης, την Ελληνική κοινότητα της Βιέννης, έργο του οποίου είναι ο Ναός της Αγ. Τριάδας, αλλά και προς την ιδιαιτέρα του πατρίδα την Ελλάδα. Είναι χαρακτηριστική η επιστολή του πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδος Ιωάννη Καποδίστρια που τον Μάιο του 1830 εκφράζει την ευγνωμοσύνη της Ελληνικής Πολιτείας προς τον Σίμωνα Σίνα και τους Γρακόβλαχους της Βιέννης για τις μεγάλες δωρεές προς το έθνος.

Η επιστολή ακολουθεί ως εξής:

Ελληνική Πολιτεία. Ο Κυβερνήτης της Ελλάδος.

Αριθ. 766

Προς τον Κύριο Σίμωνα Τ. Σίναν.

Εδέχθημεν μετά πολλής ευγνωμοσύνης την ποσότητα των 2. 007/100 διαστήλων, τα οποία μετα των εν Βιέννη συμπολιτών σας Γραικο-Βλάχων, προσφέρετε δωρεάν εις τα δημόσια της Ελλάδος καταστήματα. Νομίζοντες δε και συμφερώτερον και προ πάντων ευάρεστων εις τους δωρητάς ν αφιερωθώσιν εις όφελος του Ορφανοτροφείου οι ετήσιοι τόκοι των κεφαλαίων τούτων, ασφαλισθέντων εις την Εθνική Τράπεζαν, διετάξάμεν την επί ταύτης Επιτροπήν να συνεννοηθή με τον εν Κερκύρα Κύριον Αναστάσιον Ι. Κόνιαρην άμα δε λάβη παρ αυτού την διαληφθείσαν ποσότητα, θέλει σας ειδοποιήσει. Εις το Ορφανοτροφείον παιδεύονται ήδη 500 ορφανά, και οι εξελθόντες μέχρι τούδε από το κατάστημα τούτο κατά την ιδιαιτέραν κλίσιν και ικανότητα έκαστος ενασχολούνται εις την ναυτικήν υπηρεσίαν και τας τέχνας και εργόχειρα, ή διδάσκονται εις τα εν Αιγίνη δύο Τυπικά σχολεία της αλληλοδιδακτικής και των ανωτέρων μαθημάτων. Εάν και άλλοι ομογενείς συνδράμωσι με την αυτήν προθυμίαν εις βοήθειαν των Ελληνοπαίδων, των οποίων γέμουσιν οι Ελληνικοί τόποι, και μάλιστα αι επαρχίαι, όπου υπήρχόν ποτέ πόλεις, τότε και τα διδακτικά καταστήματα θέλουν στερεωθεί και η επομένη γενεά θέλει λάβει αγωγήν αξίαν της μελλούσης τύχης, εις την οποίαν προσεκλήθη παρά της θείας προνοίας. Είθε το ιδικόν σας παράδειγμα και των εν αλλοδαπή Ελλήνων, όσοι συνεισφέρον φιλοτίμως υπέρ της εκπαιδεύσεως της Ελληνικής νεολαίας, να εγείρη και τους άλλους ομογενείς, οι οποίοι έχοντες τα αυτά προς την Πατρίδα αισθήματα δεν έδειξαν εισέτι δια των έργων τους οποίους τρέφουσιν υπέρ αυτής αγαθούς σκοπούς.

Εκφράζουμε προς σε, Κύριε, και δια σου προς του συμπολίτας σου Γραικο-Βλάχους, πολλήν ευγνωμοσύνην εκ μέρους των ορφανών, και παρ ημών την εξαίρετον υπόληψιν και τιμήν.

Εν Ναυπλίω την 16 Mαϊου 1830

Ο Κυβερνήτης Ι. Α. Καποδίστριας

Αποκορύφωμα των δωρεών του Σίμωνα Σίνα αποτελεί η ανέγερση του νεοκλασικού μεγάρου της Σιναίας Ακαδημίας που μέχρι σήμερα κοσμεί την πρωτεύουσα του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Είναι χαρακτηριστικές οι περιγραφές των ξένων περιηγητών που επισκέπτονται την Αθήνα σχετικά με το κτίσμα. Χαρακτηριστικά είναι τα απομνημονεύματα του Γερμανού Ed. Engel στο βιβλίο του (Griechische Fruhlingstage) Δρέσδη 1887 όπου μεταξύ των άλλων αναφέρει ότι "...Με τη Σιναία Ακαδημία, η νεότερη Αθήνα προκαλεί τη ζηλοτυπία όλων των πόλεων του κόσμου και ότι για ένα τέτοιο αρχιτεκτονικό καλλιτέχνημα θα χαίρονταν και οι Αθηναίοι του 5ου π. χ. αιώνα..." .

Εκτός της οικογενείας των Σίνα σημαντικές είναι και άλλες προσωπικότητες Μοσχοπολιτών που παίζουν σημαντικό ρόλο στα γράμματα, το εμπόριο, τη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Χαρακτηριστικά αναφέρονται, πέραν των όσων έχουν μνημονευθεί, οι παρακάτω:

Αδάμης Ιωάννης:

Ιατροφιλόσοφος στα μέσα του 15ου αιώνα μαθήτευσε στην πατρίδα του και κατόπιν στην Χάλλη της Σαξωνίας σπούδασε Ιατρική. Συνέγραψε και μετέφρασε έργα ξένων συγγραφέων.

Βαϊνάκης Αθανάσιος:

Διετέλεσε ιδιαίτερος γραμματέας ενός εκ των αδελφών Ορλώφ κατά την Επανάσταση του 1770.

Βόγας Αναστάσιος και Μάρκος:

Φεύγουν από τη Μοσχόπολη στα 1790 με σύσταση του πατριώτη τους Σίμωνα Σίνα. Εγκαθίστανται στα Βελεσσά της Μακεδονίας όπου εμπορεύονται με την Βιέννη και την Ιταλία. Από τους πρώτους φιλικούς ιδρύουν στα Βελεσσά Ναό, Μητροπολιτικό Μέγαρο και σχολεία για την εκπαίδευση των ελληνοπαίδων.

Ζουπάν Κωνσταντίνος:

Ανακηρύσσεται διδάκτορας της Ιατρικής Σχολής της Χάλλης Σαξωνίας το 1760. Προέρχετο από τη συνοικία των Σκαμνελιτών (Σκαμνελίτη) της Μοσχόπολης. Σώζεται πραγματεία του περί Σφυγμών.

Ζουπάν Ναούμ και Γεώργιος:

Αδέλφια του Κωνσταντίνου έμποροι εγκατεστημένοι στην Αδριανούπολη. Το 1800 δωρίζουν μεγάλη κτηματική περιουσία στην ιδιαίτερη πατρίδα τους για εκπαιδευτικούς σκοπούς.

Καζαντζής Αναστάσιος:

Συνέστησε με τον Γεώργιο Σίνα και τον Κιοπέκα Μιχαήλ αξιόλογη βιβλιοθήκη στη σχολή της Μοσχόπολης. Πέθανε στην Τεργέστη αφήνοντας την περιουσία του για σχολεία.

Κωνσταντίνος Μοσχοπολίτης:

Λόγιος, ιερομόναχος και δεινός ελληνιστής. Μαθητής του Ευγένιου Βούλγαρη διδάσκεται φιλοσοφία το 1753 στην Αθηνιάδα Σχολή. Διευθυντής της Νέας Ακαδημίας και του τυπογραφείου της Μονής του Αγίου Ναούμ.

Μαντούκας Διονύσιος:

Μητροπολίτης Καστοριάς το 1670. Μελέτησε φιλοσοφία και θεολογία. Γόνος αρχόντων Μοσχοπολιτών από όπου απ' αυτούς παίρνει το όνομα και το βουνό που συνδέει την Οστροβίτσα με το όρος Οπαρι, Κοάστα αλ Μαντούκα (πλαγιά όρους).

Μαρτινιανός Ιωακείμ:

Μητροπολίτης Ξάνθης στα 1930. Έγραψε το περίφημο μνημειώδες δίτομο έργο για την ιδιαίτερη πατρίδα του. ' Ουκούτας Κωνσταντίνος: Ιερέας στο Πόζναν της Πρωσίας (σημερινή Πολωνία). Εξέδωσε το 1797 στη Βιέννη ελληνοβλαχικό αλφαβητάρι.

Παμπέρης Δημήτριος:

Λόγιος του 18ου αιώνα. Φοίτησε στη Μεγάλη του Γένους Σχολή και έγινε γραμματέας του ηγεμόνα της Δακίας Μαυροκορδάτου. Συνέγραψε την Απαρίθμησιν λογίων γραικών την οποία εξέδωσε στο Αμβούργο με λατινική μετάφραση. Έγραψε επίσης τα Έτη εις την ασπίδα του Ηρακλέους, του Ησιόδου καθώς και πλήθος μελετών.

Τέρπος Νεκτάριος:

Ιερομόναχος του 18ου αιώνα. Συνέγραψε το Πίστις το οποίο εκδοθέν το 1750 στη Βενετία παροτρύνει τους χριστιανούς να μείνουν πιστοί και να μην αλλαξοπιστήσουν. Το 1779 εκδίδει στη Βενετία τα Θεολογικά Ζητήματα. Θεωρείται ο πρόδρομος του Παπά Κοσμά του Αιτωλού.

Ντούμας Αντώνιος:

Γόνος της οικογενείας Ντούμα της Βιέννης. Χρημάτισε αντιστράτηγος του Αυστριακού στρατού και το 1887 συγγράφει το βιβλίο Ελλάς - Μακεδονία - Νότιος Αλβανία. Σημαντική οικογένεια Μοσχοπολιτών είναι και αυτή των Σμολένσκη. Ο Σίμων Σμολένσκη εγκαθίσταται στα τέλη του 18ου αιώνα στην Ουγγαρία όπου το 1794 τιμάται από τον Φραγκίσκο το Β με τον τίτλο του βαρώνου. Ο γιος του Ιωάννης αναλαμβάνει και μεγαλώνει τις εμπορικέ δραστηριότητες του πατέρα του. Ο δευτερότοκος γιος του Σίμωνα ο Νικόλαος διευθύνει με τον αδελφό του τον οίκο στην Βιέννη. Ο γιος του Νικολάου, Σμολένσκη Λεωνίδας (18θ6-1882) έρχεται και κατατάσσεται το 1830 στον ελληνικό στρατό. Διετέλεσε υπουργός των στρατιωτικών και πρόεδρος του υπουργικού συμβουλίου. Ο γιος του Λεωνίδα, Νικόλαος (1839-1921) φοιτά στη σχολή Ευελπίδων και δημιουργεί λαμπρή καριέρα στο Στρατό και την πολιτική. Διετέλεσε βουλευτής και αρχηγός του Στρατού Ηπείρου το 1897. Ο Σμολένσκη Κωνσταντίνος (1843-1915) γιος κι αυτός του Λεωνίδα εφοίτησε και αυτός στη σχολή Ευελπίδων από την οποίων είχε αποβληθεί λόγου του ζωηρού του χαρακτήρα. Στη συνέχεια φοίτησε στη στρατιωτική σχολή του Βελγίου. Στον ατυχή πόλεμο του 1897 διακρίνεται στα Φάρσαλα και το Βελεστίνο και προάγεται σε στρατηγό. Χρημάτισε και καθηγητής της Σχολής Ευελπίδων. Ο Μοσχοπολίτης Θεόφραστος Γεωργιάδης στο έργο του Μοσχόπολις Αθήνα, 1975 μας πληροφορεί ότι "... όταν το 1911 τον είχα επισκεφθεί, με πατριωτικό ενδιαφέρον μου ζητούσε να μάθει λεπτομέρειες για την Μοσχόπολη, από την οποία είχαν αποδημήσει ο προπάππους του στην Ουγγαρία... ".